Şartlı Tahliye (Koşullu Salıverilme) Nedir? Hukuki Rehber

Şartlı tahliye, hükümlünün cezasının belirli bir kısmını cezaevinde iyi halli olarak geçirdikten sonra, kalan süresini toplum içinde denetim altında tamamlamasını sağlayan bir infaz rejimidir. 2025 yılı itibariyle genel infaz oranı 1/2 olup, bu süreç hem hükümlünün topluma kazandırılmasını hem de ceza infaz kurumlarındaki yoğunluğun azaltılmasını amaçlar.

Şartlı Tahliye (Koşullu Salıverilme) Tanımı

Şartlı tahliye veya hukuki adıyla koşullu salıverilme, hakkında hapis cezası verilmiş olan hükümlünün, kanunda belirlenen sürenin bir kısmını cezaevinde iyi halli olarak geçirmesi şartıyla, hapis cezasının geriye kalan kısmını cezaevi dışında çektirilmesini sağlayan bir ceza infaz rejimidir.

Bu kurum, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 107. maddesinde düzenlenmiş olup, hükümlünün topluma kazandırılması ve iyi halli olma durumunun devamına teşvik etmeyi amaçlar.

Denetimli Serbestlik ve Şartlı Tahliye Farkı

Bu iki kavram sıklıkla karıştırılmakla birlikte, aralarında önemli farklar bulunmaktadır:

Şartlı Tahliye Şartları Nelerdir?

Hükümlünün şartlı tahliyeden yararlanabilmesi için aşağıdaki şartların tamamının gerçekleşmesi gerekir:

1. Cezanın Belirli Bir Kısmının İnfaz Edilmesi

Hükümlünün mutlaka cezasının bir kısmını cezaevinde çekmiş olması gerekir. 14.04.2020 tarihli 7242 sayılı Kanun ile getirilen güncel infaz oranları şöyledir:

• Genel İnfaz Oranı: Cezanın 1/2’si (yarısı)
• İstisna Suçlarda: Cezanın 2/3’ü veya 3/4’ü
• Müebbet Hapis: 24 yıl
• Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis: 30 yıl

2. İyi Halli Olma Şartı

Hükümlünün cezaevinde geçirdiği süreyi “iyi halli” olarak tamamlaması gerekir. İyi halli olmak için:

• Ceza infaz kurumlarının düzen ve güvenliği için konulmuş kurallara uyulması
• Disiplin cezası gerektiren davranışlardan kaçınılması
• Uygulanan iyileştirme programlarına katılım
• Toplumla bütünleşmeye hazır olduğunun değerlendirilmesi

3. Mahkeme Kararının Verilmesi

Şartlı tahliye kararı, yetkili infaz hakimliği tarafından verilmelidir. Hükümlü talep etmese bile, şartları taşıdığında re’sen karar verilebilir.

Şartlı Tahliye Süreleri ve Hesaplama

Suç Tarihine Göre Hesaplama

30 Mart 2020 Öncesi Suçlar: Yeni af düzenlemesi kapsamında 3 yıl denetimli serbestlik uygulanır.
30 Mart 2020 Sonrası Suçlar: 1 yıl denetimli serbestlik uygulanır.

Pratik Hesaplama Örnekleri

Şartlı Tahliyeden Yararlanamayanlar

Bazı durumlarda hükümlüler şartlı tahliye hükümlerinden yararlanamazlar:

1. İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumu
2. Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen belirli suçlardan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alanlar
3. 4771 sayılı Kanun gereği idam cezası hapis cezasına çevrilen hükümlüler

İstisna Suçlar ve Özel Durumlar

Aşağıdaki suçlarda farklı infaz oranları uygulanır:

Şartlı Tahliyenin Geri Alınması

Hakkında şartlı tahliye kararı verilen hükümlünün aşağıdaki durumlarda kararı geri alınabilir:

Geri Alma Sebepleri

1. Kasıtlı suç işleme: Denetim süresi içinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi
2. Yükümlülüklere uymama: Kendisine yüklenen yükümlülüklere infaz hakiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar etmesi

Yetkili Mahkeme ve İtiraz Süreci

Koşullu salıverilmenin geri alınması kararını, hükmü veren ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer infaz hakimliği verir. Bu kararlara karşı 7 gün içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir.

Geri alma kararının sonuçları ise İnfaz Kanunu’nun 107/13. maddesinde detaylı olarak düzenlenmiştir.

2025 Yılı Güncel Düzenlemeler

2025 yılı itibariyle yürürlükte olan önemli değişiklikler ve uygulamalar şöyledir:

Asgari Cezaevi Kalma Süresi

Yeni düzenlemeye göre, denetimli serbestlik uygulamasında “cezaevine hiç girmeden tahliye” dönemi sona ermiştir. Artık, denetimli serbestlikten yararlanmak isteyen her hükümlü, cezasının belirli bir kısmını mutlaka cezaevinde geçirmiş olmalıdır.

• Hükümlünün cezasının en az 1/8’ini (sekizde birini) veya 1/10’unu (onda birini) cezaevinde tamamlaması zorunludur
• 6 yıl ve altı cezalarda minimum 1 gün cezaevi kalma şartı uygulanır
• Çok kısa süreli hapis cezaları alanlar dahi bir süre fiilen cezaevine girecektir

Erken Tahliye İmkanları

30.03.2020 öncesi suçlarda 3 yıl erken tahliye hakkı devam etmektedir. Bu durumda:

• Koşullu salıverme tarihinden 3 yıl geri gidilerek denetimli serbestliğe ayrılma tarihi hesaplanır
• Ancak asgari cezaevi kalma süresi koşulu ihmal edilmemelidir
• Terör veya örgütlü suçlar bu kapsamın dışındadır

Sıkça Sorulan Sorular

Şartlı tahliye sicile işler mi?

Şartlı tahliye, hükümlünün cezasını farklı bir şekilde çekmesi anlamına gelir ve sicil kaydına özel bir not düşülmez. Asıl mahkumiyet kararı sicilde yer alır. Ancak koşullu salıverme kararının geri alınması durumunda bu durum sicil kaydında belirtilir.

Şartlı tahliyede yurt dışına çıkabilir mi?

Koşullu salıverme süresinde, denetim yükümlülüklerine aykırı olmamak şartıyla ve başka yasal engel bulunmamak kaydıyla yurt dışına çıkılabilir. Ancak uzun süreli çıkışlarda ilgili makamlardan izin alınması gerekebilir.

Şartlı tahliye şehir dışına çıkabilir mi?

Denetimli serbestlik yükümlülüklerini aksatmamak şartıyla şehir dışına çıkış mümkündür. Ancak uzun süreli çıkışlarda denetimli serbestlik müdürlüğüne bilgi verilmesi önerilir. Kalıcı adres değişikliği için resmi işlemler yapılmalıdır.

Elektronik kelepçe kaç ay sürer?

Elektronik kelepçe süresi, mahkeme kararına ve denetim programına bağlı olarak değişir. Genellikle denetimli serbestlik süresi kadar uygulanır, ancak özel durumlarda daha kısa süre belirlenebilir.

Koşullu salıverme e-devlette görünür mü?

Evet, hükümlünün infaz durumu e-Devlet sisteminde görülebilir. “Adli Sicil ve İstatistik” bölümünden infaz durumu sorgulanabilir. Ancak detaylı bilgiler için ceza infaz kurumuna başvurmak gerekebilir.

Şartlı tahliye imza ihlali ne olur?

Denetimli serbestlik kapsamında imza yükümlülüğü olan hükümlülerin imza atmayı ihmal etmesi durumunda önce yazılı uyarı yapılır. İkinci ihlalde denetimli serbestlik tedbiri kaldırılarak hükümlü açık cezaevine geri gönderilir.

Şartlı tahliye kararının geri alınması infaz hakimliği yetkili mi?

Evet, koşullu salıverilmenin geri alınması kararını İnfaz Kanunu madde 107/12 uyarınca hükmü veren ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer infaz hakimliği verir. Bu karar dosya üzerinden verilir ve hemen uygulanır.

Mahkumun tahliye olduğunu nasıl öğrenebilirim?

Yakın akrabaları, hükümlünün infaz durumunu ceza infaz kurumundan öğrenebilir. Ayrıca UYAP sistemi üzerinden de sorgulama yapılabilir. Tahliye işlemleri genellikle birkaç iş günü içinde tamamlanır.

Cezaevi tahliye işlemleri ne kadar sürer?

İnfaz hakimliğinin koşullu salıverme kararı vermesinden sonra, tahliye işlemleri genellikle 1-3 iş günü içinde tamamlanır. Denetimli serbestlik müdürlüğü ile koordinasyon sağlandıktan sonra hükümlü tahliye edilir.

Hak ederek tahliye tarihi nedir?

Hak ederek (bihakkın) tahliye tarihi, hükümlünün mahkeme kararında belirlenen tüm ceza süresini tamamlayacağı tarihtir. Bu tarih, cezanın infazına başlandığı günden itibaren hesaplanır ve şartlı tahliye dönemini de kapsar.

Ara tahliye ne anlama gelir?

Ara tahliye, genellikle denetimli serbestlik veya koşullu salıverme kapsamında yapılan geçici tahliye işlemlerini ifade eder. Bu süreçte hükümlü belirli şartlara uyarak cezasını toplum içinde çeker.

Koşullu salıverilme ile denetimli serbestlik aynı şey midir?

Hayır, farklı kavramlardır. Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmeden önce uygulanan ve hükümlünün topluma uyumunu test eden bir aşamadır. Koşullu salıverme ise asıl ceza infaz rejimi olup, denetimli serbestlik süresinin ardından başlar.

Koşullu salıverme süreleri ne kadardır?

Koşullu salıverme süreleri, suçun niteliğine ve hükmedilen ceza miktarına göre değişir. Genel kural olarak süreli hapis cezalarında 1/2, istisna suçlarda 2/3 veya 3/4 oranları uygulanır. Müebbet hapis cezalarında ise 24-30 yıl süre gerekir.

Şartlı tahliye hangi durumlarda bozulur?

Şartlı tahliye, denetim süresinde kasıtlı bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere uyulmamakta ısrar edilmesi halinde bozulur. Bu durumda hükümlü kalan cezasını cezaevinde çekmek zorunda kalır.

Hak ederek tahliye tarihinden önce suç işlemek ne anlama gelir?

Hak ederek tahliye tarihinden önce suç işlenmesi durumunda, hem yeni suç hem de koşullu salıvermenin geri alınması söz konusu olur. Hükümlü hem eski cezasının kalanını hem de yeni cezayı çekmek zorunda kalır.

Hukuki Destek ve Başvuru Süreci

Şartlı tahliye başvurusu, hükümlünün şartları taşıdığı belirlendikten sonra re’sen yapılabilir. Ancak itiraz ve başvuru süreçlerinde deneyimli bir ceza avukatından destek alınması faydalı olacaktır.

İtiraz Süreci ve Yasal Yollar

Şartlı tahliye başvurusunun reddedilmesi halinde izlenecek yol:

1. İnfaz hakimliği kararına karşı 7 gün içinde itiraz
2. Ağır ceza mahkemesinde değerlendirme süreci
3. Gerekirse yeni delillerin toplanması ve sunulması
4. İtirazın reddedilmesi halinde belirli süre sonra yeniden başvuru imkanı
5. Avukat aracılığıyla dosyanın takip edilmesi

Başvuru Dosyasının Hazırlanması

Koşullu salıverme başvurusunda dikkat edilmesi gereken hususlar:

• Hükümlünün iyi halli raporlarının temin edilmesi
• Psiko-sosyal değerlendirme raporlarının incelenmesi
• Disiplin cezası geçmişinin gözden geçirilmesi
• Rehabilitasyon programlarına katılım belgelerinin hazırlanması
• Toplumsal destek mekanizmalarının belgelenmesi

Mükerrirlere Özgü Uygulamalar

Tekerrür halinde koşullu salıverme uygulaması özel düzenlemelere tabidir:

Birinci Defa Tekerrür

Mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanır ve infaz oranı 2/3’e çıkar. Ancak denetimli serbestlik imkanından yararlanabilirler.

İkinci Defa Tekerrür

İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda hükümlü koşullu salıverilmez ve açık cezaevine ayrılamaz. Bu durumda denetimli serbestlikten de yararlanılamaz.

Örgüt Suçlarında Tekerrür

Örgüt kurmak, yönetmek ve örgüt üyeliği suçlarında TCK 58/9 maddesi gereği, mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanır. Bu durumda infaz oranı 2/3 olarak uygulanır.

Sonuç: Şartlı tahliye, hükümlülerin topluma kazandırılması ve ceza infaz sisteminin etkinliğinin artırılması açısından önemli bir kurumdur. 2025 yılında yürürlükte olan düzenlemelerle birlikte, bu sistemden yararlanma şartları daha net hale gelmiştir. Ancak her dosyanın kendine özgü durumları olduğundan, infaz hesaplamalarında ve hukuki süreçlerde profesyonel danışmanlık alınması hak kaybını önlemek açısından kritiktir.

Avukat Görkem Demircan

Avukat Görkem Demircan, 1993 yılında Ankara’nın Yenimahalle ilçesinde doğmuştur. Hukuk Fakültesini tam burslu ve onur öğrencisi olarak Ankara’da tamamlamıştır.

Avukat Görkem Demircan, avukatlık stajını yoğunluklu olarak ceza hukuku, aile hukuku, iş hukuku, icra hukuku ve idare hukuku alanlarında çalışarak tamamlamıştır.

Ankara Barosu nezdinde 39533 sicil numarası ile serbest AVUKAT olarak çalışmaktadır.

Özellikle ceza hukuku ve aile hukuku alanında uzmanlaşmak adına yoğunluğunu bu alanlara vermiştir. Yaklaşık 5 yıldır fiili olarak avukatlık mesleğini icra etmektedir.