Hakaret Sayılan ve Sayılmayan Kelimeler (Güncel Yargıtay Kararları Işığında)
Gündelik yaşamın gergin anlarında, bir sosyal medya yorumunda ya da hararetli bir tartışma esnasında ağzımızdan çıkan bir kelimenin hayatımızı nasıl etkileyebileceğini hiç düşündünüz mü? Hangi ifadenin Anayasal bir hak olan eleştiri özgürlüğü sınırlarında kaldığını, hangisinin ise bir kişinin onur, şeref ve saygınlığını hedef alan bir hakaret suçuna dönüştüğünü bilmek, sizi ciddi hukuki ve cezai sorumluluklardan koruyabilir. Bu yazımızda, konuyu tüm çıplaklığıyla ele alıyor; Türk Ceza Kanunu ve çok sayıda güncel Yargıtay kararı ışığında “hakaret” kavramını derinlemesine inceliyoruz.
| Bilgi Kutusu: Hakaret Suçunun Temel Felsefesi Hakaret suçunun varlık nedeni, bireyin “manevi kişiliğini” korumaktır. Bu, bir insanın toplum içindeki saygınlığı, onuru, şerefi ve kendisine duyduğu özsaygıdır. Kanun, bu değerleri keyfi saldırılara karşı bir kalkan gibi korurken, ifade ve eleştiri özgürlüğü gibi temel haklarla hassas bir denge kurar. İşte bu denge noktasını belirleyen en önemli unsur, Yargıtay’ın binlerce kararla şekillendirdiği içtihatlardır. |
Hakaret Suçu Nedir? (TCK Madde 125)
Konunun hukuki temelini anlamak için doğrudan kanunun kalbine, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 125. maddesine bakmalıyız.
Madde 125- (1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir…
TCK Madde 125’in Basit Yorumu
- Somut Fiil İsnadı: Bir kişiye belirli bir eylemi atfetmektir. “Sen o dosyayı çaldın,” “Komşusundan rüşvet aldı” gibi iddialar bu kategoriye girer.
- Sövme: Genel ve soyut, aşağılayıcı ifadeler kullanmaktır. Küfürler, onur kırıcı lakaplar ve aşağılayıcı sıfatlar bu kapsamdadır.
Hakaret Suçunda Cezayı Kaldıran veya Azaltan Haller
Her hakaret içeren söz, otomatik olarak cezalandırılmaz. Kanun, bazı özel durumları dikkate alır:
- Haksız Bir Fiile Tepki (TCK m. 129/1): Size yönelik haksız bir davranışa (örn: birinin size bağırması) tepki olarak hakaret ederseniz, cezanız indirilebilir veya hiç ceza verilmeyebilir.
- Kasten Yaralamaya Tepki (TCK m. 129/2): Size tokat atan veya vuran birine o anın siniriyle küfür ederseniz, ceza almazsınız.
- Karşılıklı Hakaret (TCK m. 129/3): Eğer iki taraf da birbirine hakaret etmişse, hakim olayın gelişimine bakarak her ikisinin de cezasını indirebilir veya tamamen kaldırabilir.
- İspat Hakkı (TCK m. 127): Birine “hırsız” gibi somut bir suç isnat ediyorsanız ve bu iddiayı mahkeme kararıyla ispatlayabiliyorsanız, ceza almazsınız.
- İddia ve Savunma Dokunulmazlığı: Avukatların ve savcıların, dava dosyalarıyla ilgili olarak yargı mercileri önünde yaptıkları yazılı ve sözlü beyanlar, hakaret suçunu oluşturmaz.
| Hak Kaybı Yaşamamak İçin Dikkat! Görüldüğü üzere hakaret suçu, “dedi-demedi” basitliğinde değildir. Kast, haksız fiil, karşılıklılık gibi birçok teknik detay içerir. Haklıyken haksız duruma düşmemek için bir avukattan hukuki yardım almanız kritik öneme sahiptir. |
Yargıtay Kararlarına Göre Hakaret Sayılan Kelimeler
Yargıtay içtihatlarında, aşağılama ve sövme kastıyla kullanıldığında genellikle hakaret suçunu oluşturan bazı kelimeler şunlardır. Unutulmamalıdır ki önemli olan kelimenin kendisinden çok, kullanıldığı bağlamdır.
| HAKARET SAYILAN SÖZLER (Genel Örnekler) | |
|---|---|
| Zeka ve Onurla İlgili | Gerizekalı, aptal, salak, beyinsiz, embesil, ahmak, bunak, hilkat garibesi, enayi, kuş beyinli. |
| Namus ve Şerefle İlgili | Şerefsiz, haysiyetsiz, namussuz, onursuz, fahişe, orospu, pezevenk, metres, gavat, sürtük, kaşar, boynuzlu, pavyon kadını. |
| Hayvan Benzetmeleri | Hayvan, köpek, it, domuz, ayı, sırtlan, eşek, kuduz, aç köpek, it oğlu. |
| Genel Küfür ve Sövme | S…tir git, o.. çocuğu, a..k, y…şak, dingil, yavşak, deyyus, dümbük, dallama. |
| Fiil ve Olgu İsnatları | Hırsız, rüşvetçi, sahtekar, dolandırıcı, vatan haini, terörist, alkolik, hapçı, ayyaş, Amerikan uşağı. |
| Diğer Aşağılayıcı İfadeler | Pis Alman, şarlatan, pis gavur, yobaz, topal, kör, meczup, münafık, nemrut, mason, şaklaban, soytarı, kanı bozuk. |
Yargıtay Kararlarında Hakaret Sayılmayan Sözler
Hukukta en önemli yol gösterici, Yüksek Mahkeme olan Yargıtay’ın verdiği kararlardır. Bir sözün “ağır eleştiri mi?”, “kaba ve nezaket dışı söz mü?” yoksa “hakaret mi?” olduğuna dair en net çizgiyi bu kararlar çizer. Aşağıda, doğrudan Yargıtay kararlarından alınmış ve hakaret suçunu oluşturmadığına hükmedilmiş çok sayıda örnek bulacaksınız.
Yargıtay Neden Bu Sözleri Hakaret Saymıyor? Yargıtay, bu tür ifadeleri genellikle “kaba ve nezaket dışı hitap tarzı” veya “ağır eleştiri” olarak nitelendirir. Mahkemeye göre bu sözler, mağdurun onur, şeref ve saygınlığını toplum nezdinde rencide edici boyutta değildir. Anlık bir sitem, öfke, eleştiri veya rahatsızlık beyanı olarak kabul edilirler. Ancak bu durum, her “terbiyesiz” veya “lan” demenin serbest olduğu anlamına gelmez. Söylendiği bağlam, taraflar arasındaki ilişki ve cümlenin bütünlüğü her zaman belirleyicidir. |
A. Genel Nitelikteki Kaba Söz ve Ağır Eleştiri Örnekleri
| İfade/Söz | Yargıtay’ın Değerlendirmesi ve Örnek Karar |
|---|---|
| Terbiyesiz / Edepsiz | “Terbiyesizlik yapma”, “sen ne kadar terbiyesizsin”, “edepsizler” gibi ifadeler genellikle kaba söz kabul edilir. (Ör: Y4CD-K.2021/8900, Y18CD-K.2017/4861) |
| Lan / Ulan | Tek başına veya “işini yap lan”, “siz nasıl polissiniz lan”, “adam olun lan” gibi ifadelerle kullanıldığında, aşağılama kastı yoksa genellikle kaba hitap sayılır. (Ör: Y4CD-K.2021/26608, Y18CD-K.2019/10437) |
| Adam Değilsin / Sen Adam mısın? | “Tutanak tutmazsanız adam değilsiniz”, “sen adam mısın”, “okumuşsun ama adam olamamışsın” gibi ifadeler, kaba ve nezaket dışı söz olarak görülür. (Ör: Y4CD-K.2021/15090, Y4CD-K.2023/19336) |
| Beddualar (Allah Belanı Versin vb.) | “Allah belanı versin”, “gözün kör olsun”, “iki yakan bir araya gelmesin”, “yaktığın çırada kavrul inşallah” gibi ilahi adalete havale niteliğindeki beddualar istikrarlı bir şekilde hakaret sayılmaz. (Ör: Y4CD-K.2014/1282) |
| Defol Git / Defolun Gidin | Kovma amacıyla söylenen bu ifadeler kaba hitap tarzı olarak kabul edilir. (Ör: Y4CD-2021/20390) |
| Cahil / Eğitimsiz / Tecrübesiz | “Cahil cahil konuşma”, “eğitimsiz, tecrübesiz kişilerden oluşmuş” gibi ifadeler ağır eleştiri kapsamında kalabilir. (Ör: Y18CD-K.2016/6526, Y4CD-K.2014/354) |
| Yalaka / Yandaş | “Başmüdürün yalakasısın”, “sizler yalakasınız” gibi sözler, özellikle siyasi ve iş ortamı eleştirilerinde kaba söz olarak nitelendirilir. (Ör: YCGK-K.2022/199, Y4CD-K.2021/27093) |
| Karaktersiz | Bağlama göre değişir. “İşini yapmıyor, karaktersiz herif” sözü kaba hitap sayılmıştır. (Y18CD-K.2017/10756) |
| Ahlaksız | “Ahlaksız kadın” gibi ifadeler dahi, söylendiği bağlama göre kaba söz olarak değerlendirilebilmektedir. (Ör: Y18CD-K.2020/1934, Y18CD-K.2017/1204) |
| Sen Kimsin? | “Sen kimsin lan, sesin çok çıkıyor”, “siz kimsiniz ne oluyor burada, adam mı oldunuz” gibi ifadeler kaba hitap olarak görülmüştür. (Ör: Y18CD-K.2018/6039) |
| Diğer Tekil Örnekler | Hanzo, Lavuk, Zibidi, Meymenetsiz, Uyuz, Bacaksız, Aç gözlü, Nankör, Ukala, Serseri, Sevimsiz, Çapsız, Düzenbaz, Yalancı, Şantajcı, Riyakar, Basit, Korkak. |
B. Meslek Gruplarına ve Kamu Görevlilerine Yönelik Sözler
Kamu görevlilerine ve siyasetçilere yönelik eleştiri sınırının daha geniş olduğu kabul edilir. Ancak bu, hakaret etme özgürlüğü anlamına gelmez. Kişilik haklarına saldırı başladığı anda suç oluşur.
| Meslek Grubu | Hakaret Sayılmayan Örnek İfade |
|---|---|
| Polis / Asker | “Siz nasıl polissiniz lan”, “terbiyesiz herifler”, “o elbiseyi hak etmiyorsun”, “teşkilatın yüz karasısın”, “çakal”, “siz kimsiniz de bana ceza yazıyorsunuz”, “düzgün gir lan koluma”. |
| Doktor / Hemşire / Ebe | “Senin gibi doktorun…”, “hekim değilsiniz kasapsınız”, “okumuşsun ama adam olamamışsın”, “eşek gibi yapmak zorundasınız”, “bu karı beni muayene etmedi”, “ukala”, “tüh senin doktorluğuna”. |
| Hakim / Savcı | “Açıkça taraf tutuyorsunuz”, “sizin adaletiniz bu mu”, “savcı iseniz savcılığınızı bilin”, “böyle heyet mi olur”, “savcının dünyadan haberi yok”, “önyargılı bir iddia makamı”. |
| Avukat | “Aç avukat”, “avukat bozuntusu”, “yalancısın” (icra takibine itiraz ederken), “sen ne biçim avukatsın, tefecilerle çalışıyorsun”, “sahtekarlık yapma”. |
| İnfaz Koruma Memuru | “Beceriksiz herif, meziyetsiz, karaktersiz”, “seni bitiririm lan”, “dağdaki çobanı kantinci yaparlarsa bu olur”, “lanet gardiyan”, “çirkef” (ihtilat yoksa). |
| Öğretmen | “Sen nasıl yüzlük kağıda 68 verirsin”, “sizi bu okuldan attıracağım, siz eğitimci değilsiniz”, “okumak cehaleti alır (atasözü hatırlatması)”. |
| Siyasetçi / Belediye Bşk. | “Cahil herifleri başkan yaparsan bu olur”, “düzenbazlar”, “faşist”, “diktatör”, “kişiliği bozuk bir insan”, “yalancı” (siyasi eleştiri bağlamında). |
C. Şaşırtıcı ve Spesifik Olarak Hakaret Sayılmayan Diğer İfadeler
Aşağıdaki liste, Yargıtay’ın ne kadar detaylı ve bağlama odaklı kararlar verdiğini gösteren, ilk bakışta hakaret gibi görünebilecek ancak çeşitli nedenlerle (ağır eleştiri, kaba söz, beddua vb.) suç oluşturmadığına karar verilen ifadeleri içermektedir.
| İfade/Söz | Yargıtay’ın Değerlendirmesi ve Kısa Not |
|---|---|
| Şizofrensin, iki ruhlusun, ruh hastasısın | “Doktora git, sağlığına kavuş” gibi bir tavsiye ile söylendiğinde ağır eleştiri sayılmıştır. (Y18CD-2015/10949) |
| Çingene | Roman vatandaşları kastetmesi ve aşağılama kastı olmaması nedeniyle hakaret sayılmamıştır. (Y4CD-K.2014/574) |
| Gavur | Kelime anlamı (dinsiz, merhametsiz) ve söylendiği bağlam itibarıyla kaba söz kabul edilmiştir. (Y18CD-K.2017/3352) |
| Seni paramla satın alırım | Karşı tarafın “cebinde beş kuruş yok” demesine tepki olarak söylendiği için kaba söz sayılmıştır. (Y18CD-K.2020/4519) |
| Karı gibi gülme | Nezaket dışı ve kaba söz olarak nitelendirilmiştir. (Y4CD-K.2023/577) |
| Parayı ödeyemiyorsan geceleri işe çık | Borç-alacak ilişkisi bağlamında ağır eleştiri olarak görülmüştür. (Y4CD-K.2023/20761) |
| İt iti ısırmaz | Belirli bir kişiyi hedef almayan, genel bir duruma yönelik atasözü/deyim niteliğinde görülmüştür. (Y4CD-K.2022/2408) |
| Aybaşısı gelmiştir | Rahatsız edici, nezaket dışı kaba hitap olarak değerlendirilmiştir. (Y4CD-K.2021/20541) |
| Apartmanın paralarını yedin | Somut delil olmadan söylendiğinde dahi ağır eleştiri kapsamında kalmıştır. (Y4CD-K.2024/2859) |
| Ben sizin ne mal olduğunuzu biliyorum | Rahatsız edici, kaba söz ve ağır eleştiri olarak kabul edilmiştir. (Y4CD-K.2014/31186) |
| Donumu da çıkarayım mı? | Üst araması gibi bir işleme karşı gösterilen tepkisel ve ironik bir söz olarak görülmüştür. (Y18CD-K.2018/4283) |
| A… K… yerinde herkes işini yapacak | Doğrudan kişiyi hedef almayıp, genel olarak mekana/düzene yönelik bir küfür olduğu için hakaret sayılmamıştır. (Y4CD-K.2021/20597) |
| Hoşt | DİKKAT: Bu kelime bir istisnadır. Yargıtay bir kararında, bu ifadenin insan onurunu zedeleyici nitelikte olduğunu belirterek HAKARET SUÇUNUN OLUŞTUĞUNA karar vermiştir. (Y4CD-K.2022/1297) Bu durum, her kaba sözün cezasız kalmayacağını gösteren önemli bir örnektir. |
Hakarete Uğradım, Ne Yapmalıyım? (Yasal Yollar)
Hakarete uğradığınızda başvurabileceğiniz iki temel yol vardır:
- Ceza Şikayeti: Hakareti ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren 6 AY İÇİNDE Cumhuriyet Başsavcılığı’na veya en yakın kolluk birimine (polis, jandarma) şikayette bulunmalısınız. Bu 6 aylık süre hak düşürücü bir süredir; kaçırırsanız şikayet hakkınızı kaybedersiniz.
- Manevi Tazminat Davası: Hakaret nedeniyle uğradığınız manevi üzüntü, elem ve itibar kaybı için Asliye Hukuk Mahkemesi’nde manevi tazminat davası açabilirsiniz. Bu dava, ceza davasından bağımsız olarak yürütülebilir.
Hakaret Suçu Şikayet Dilekçesi Örneği
Aşağıda sunulan dilekçe, yalnızca fikir vermesi amacıyla hazırlanmış genel bir örnektir. Her olayın kendine has özellikleri bulunur ve hak kaybı yaşamamak adına dilekçenizi bir avukat yardımıyla hazırlamanız en doğrusu olacaktır.
CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI’NA
[ŞEHRİN ADI]
MÜŞTEKİ (Şikayetçi) : Adınız Soyadınız (T.C. Kimlik No: …)
Adres : Adresiniz
ŞÜPHELİ (Şikayet Edilen) : Adı Soyadı (Biliniyorsa T.C. Kimlik No: …)
Adres : Biliniyorsa Adresi veya Sosyal Medya Kullanıcı Adı [@kullaniciadi]
SUÇ : Aleniyet Unsuru Taşıyan Hakaret (TCK m. 125/1, 125/4)
SUÇ TARİHİ VE YERİ : ../../2025 – [Örn: Twitter Sosyal Medya Platformu]
AÇIKLAMALAR :
- Şüpheli, [tarih] tarihinde, herkese açık olan Twitter isimli sosyal medya platformu üzerinden, şahsıma ait olan [@hesapadiniz] isimli hesabımdan yaptığım bir paylaşıma yanıt olarak aşağılayıcı ifadeler kullanmıştır.
- Şüpheli, herkesin görebileceği şekilde, tarafıma hitaben “…[Hakaret içeren sözleri aynen ve eksiksiz olarak tırnak içinde yazınız]…” şeklinde ifadeler kullanarak onur, şeref ve saygınlığımı alenen rencide etmiştir.
- Şüphelinin bu eylemi, TCK m. 125’te düzenlenen hakaret suçunun tüm unsurlarını taşımaktadır. Şüphelinin cezalandırılması için işbu şikayeti yapma zarureti doğmuştur.
DELİLLER : Ekran Görüntüleri (Ektedir), Tanık Beyanları (varsa), ilgili URL adresi.
HUKUKİ NEDENLER : TCK m. 125 ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM : Yukarıda açıklanan nedenlerle, şüpheli hakkında hakaret suçundan soruşturma yapılarak cezalandırılması talebiyle kamu davası açılmasına karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. ../../2025
Müşteki
Adınız Soyadınız
(İmza)
Konu Hakkında En Çok Merak Edilen Sorular
- 1. Özetle, hangi sözün hakaret olup olmadığını nasıl anlarım?
- Kendinize şu soruyu sorun: Bu söz, karşımdaki kişiyi toplum nezdinde küçük düşürme, aşağılama, onun onurunu kırma amacı mı taşıyor, yoksa bir eylemini, fikrini veya durumunu eleştiren anlık bir tepki, sitem veya kaba bir ifade mi? Eğer amaç doğrudan kişiliğe saldırmaksa hakarete, bir duruma veya eyleme yönelikse eleştiriye veya kaba söze daha yakındır.
- 2. Yargıtay’a göre “karaktersiz” veya “adam değilsin” demek serbest mi?
- Serbest değildir, ancak Yargıtay birçok kararında bu ifadeleri “kaba söz” olarak nitelendirip hakaret suçundan ceza vermemiştir. Ancak çok aşağılayıcı bir bağlamda kullanılırsa, mahkeme aksi yönde karar verebilir. Bu ifadelere güvenerek hareket etmek risklidir.
- 3. “Hoşt” kelimesi neden diğer kaba sözlerden farklı?
- Çünkü “hoşt”, toplumda genel olarak hayvanları kovmak için kullanılan bir ifadedir. Bir insana karşı kullanılması, o kişiyi hayvan yerine koyma ve dolayısıyla onurunu ağır bir şekilde zedeleme anlamı taşıdığı için Yargıtay tarafından istisnai olarak hakaret kabul edilmiştir.
- 4. Anonim hesaptan hakaret eden kişi kesin bulunur mu?
- Kesin olmamakla birlikte büyük olasılıkla bulunur. Savcılık, siber suçlar polisi aracılığıyla sosyal medya platformlarından (IP adresi, log kayıtları vb.) bilgi talep edebilir ve failin kimliğine ulaşabilir.
- 5. Siyasetçiye “diktatör”, “faşist” demek neden hakaret sayılmıyor?
- Yargıtay ve AİHM, kamu gücünü kullanan ve toplum önünde olan siyasetçilerin, normal vatandaşlara göre daha ağır eleştirilere katlanmak zorunda olduğunu kabul eder. Bu ifadeler, kişiliğe değil, yönetim tarzına yönelik ağır bir siyasi eleştiri olarak görülür ve ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilir.
- 6. Karşılıklı küfürleşirsek ne olur?
- TCK Madde 129’a göre, karşılıklı hakaret durumunda hakim, olayın niteliğine göre taraflardan her ikisi veya biri hakkında cezayı indirebilir veya ceza vermekten tamamen vazgeçebilir.
- 7. Hakaret suçunda şikayet süresi ne kadar ve ne zaman başlar?
- Şikayet süresi 6 aydır. Bu süre, hakareti ve hakaret edeni öğrendiğiniz gün başlar.
- 8. Hakaret suçu adli sicil kaydına (sabıka) işler mi?
- Evet. Hakaret suçundan alınan ve kesinleşen bir hapis veya adli para cezası, adli sicil kaydınıza işlenir. Ancak “Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması” (HAGB) kararı verilirse, 5 yıllık denetim süresini temiz geçirmeniz halinde sicilinize işlemeden kalkar.
Daha fazla bilgi için Türk Ceza Kanunu’na ve Yargıtay kararlarının detayları için Yargıtay Karar Arama portalına göz atabilirsiniz.
Feragatname: Bu web sitesinde yer alan tüm bilgiler, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık veya avukatlık hizmeti niteliği taşımaz.
Avukat Görkem Demircan, 1993 yılında Ankara’nın Yenimahalle ilçesinde doğmuştur. Hukuk Fakültesini tam burslu ve onur öğrencisi olarak Ankara’da tamamlamıştır.
Avukat Görkem Demircan, avukatlık stajını yoğunluklu olarak ceza hukuku, aile hukuku, iş hukuku, icra hukuku ve idare hukuku alanlarında çalışarak tamamlamıştır.
Ankara Barosu nezdinde 39533 sicil numarası ile serbest AVUKAT olarak çalışmaktadır.
Özellikle ceza hukuku ve aile hukuku alanında uzmanlaşmak adına yoğunluğunu bu alanlara vermiştir. Yaklaşık 5 yıldır fiili olarak avukatlık mesleğini icra etmektedir.
